De termen « hispanofon » en « latino » worden vaak als synoniemen gebruikt. Ze verwijzen echter naar twee verschillende realiteiten, de ene gebaseerd op taal, de andere op geografie. De twee verwarren betekent hele landen negeren of bepaalde bevolkingsgroepen aan een categorie koppelen die niet bij hen past. Het begrijpen van deze twee categorieën is gebaseerd op verschillende criteria: de gesproken taal aan de ene kant, het continent aan de andere kant.
Waarom Brazilië latino is zonder hispanofon te zijn
De zaak van Brazilië is het meest sprekend om de onderscheid te begrijpen. Het land maakt deel uit van Latijns-Amerika vanwege zijn geografische ligging en zijn Portugese koloniale erfgoed. De officiële taal is Portugees, niet Spaans.
Aanvullende lectuur : Verschillen tussen de waardering in abstracto en in concreto: gids voor beter begrip
Een Braziliaan is dus latino, maar geen hispanofon. Omgekeerd is een Spanjaard hispanofon, maar niemand kwalificeert hem als latino omdat hij in Europa woont. Deze kruising toont aan dat de twee termen niet overlappen.
Dezelfde logica geldt voor Haïti (franstalig, gelegen in de Latijnse Caraïben), Suriname (nederlands, in Zuid-Amerika) of Belize (engels, in Midden-Amerika). Allen bevinden zich geografisch in Latijns-Amerika. Geen van hen is hispanofon. Een beter begrip van de verschillen tussen hispanofone en latino landen helpt om deze veelvoorkomende verkortingen te vermijden.
Ook interessant : Tips en praktische adviezen voor een gelukkig gezinsleven in het dagelijks leven
Definitie van de term hispanofon: de Spaanse taal als criterium
Een hispanofon is elke persoon of elk land waarvan de officiële of belangrijkste taal Spaans is. Het criterium is strikt linguïstisch.
Deze categorie omvat gebieden op drie continenten:
- In Europa: Spanje, het enige hispanofone land op het continent, waar Spaans samenleeft met Catalaans, Baskisch en Galicisch.
- In Amerika: de grote meerderheid van de landen in Midden-Amerika en Zuid-Amerika (Mexico, Colombia, Argentinië, Peru, Chili, enz.), plus Cuba, de Dominicaanse Republiek en Puerto Rico in de Caraïben.
- In Afrika: Equatoriaal-Guinea, het enige land op het Afrikaanse continent waar Spaans de officiële taal is.
Een inwoner van Malabo (Equatoriaal-Guinea) is hispanofon net als een inwoner van Buenos Aires. Hij is echter noch latino, noch Latijns-Amerikaans.
Definitie van de term latino: een geografische en koloniale verankering
Latino verwijst naar de inwoners van Latijns-Amerika, dat wil zeggen de verzameling landen op het Amerikaanse continent die gekoloniseerd zijn door landen met een Romaanse taal (Spanje, Portugal, Frankrijk). Het criterium is niet de huidige taal, maar het koloniale erfgoed en de continentale locatie.
Deze definitie omvat dus lusofone landen zoals Brazilië, francofone landen zoals Haïti, en alle hispanofone landen in Amerika. Het sluit de Verenigde Staten, Canada en de voormalige Britse of Nederlandse kolonies in de Caraïben (Jamaica, Trinidad en Tobago, Barbados) uit.
Het bijzondere geval van de Verenigde Staten
In de Verenigde Staten zijn « latino » en « hispanic » categorieën van de federale telling, gebruikt voor demografische en administratieve doeleinden. « Hispanic » verwijst naar de Spaanse taalkundige oorsprong, « Latino » naar de Latijns-Amerikaanse geografische oorsprong.
Volgens enquêtes van het Pew Research Center uitgevoerd tussen 2020 en 2023, geeft een meerderheid van de betrokken personen de voorkeur aan « Hispanic » of « Latino/Latina » boven neologismen zoals « Latinx » of « Latine », die vooral worden gedragen door activistische verenigingen die willen dat niet-binaire personen worden opgenomen.
In de praktijk is de Amerikaanse « hispanische gemeenschap » verre van een homogeen blok. De culturele consumptie, sportieve praktijken (voetbal of honkbal), de relatie met de media variëren sterk afhankelijk van het land van herkomst (Mexico, Puerto Rico, Colombia) en de mate van tweetaligheid. Sommige analisten spreken nu van meerdere latino-markten in plaats van een verenigde groep.
Nationale identiteit versus globale label in Latijns-Amerika
In Latijns-Amerika zelf verschilt het gebruik van de termen « latino » en « hispano » van het Noord-Amerikaanse gebruik. Kwalitatieve onderzoeken uitgevoerd in Mexico, Argentinië en Colombia tonen aan dat de inwoners zich eerst definiëren aan de hand van hun nationaliteit: Mexicaan, Argentijn, Colombiaan.
Het woord « latino » verschijnt alleen in een internationale context, bijvoorbeeld tegenover een Europese of Noord-Amerikaanse gesprekspartner. Wat betreft « hispano », verwijst het meer naar de Spaanse taal of de historische relatie met Spanje dan naar een etnische categorie.
Deze zelfidentificatie op basis van nationaliteit in plaats van een continentale label verklaart waarom veel Latino-Amerikanen het als beperkend beschouwen om onder een enkele label te worden gegroepeerd. Een Peruviaan en een Mexicaan delen de Spaanse taal, maar hun culinaire, muzikale en historische referenties verschillen aanzienlijk.
De Spaanse taal: de regionale variaties die je moet kennen
Hispanofon zijn betekent niet dat je hetzelfde Spaans spreekt. De uitspraak, de woordenschat en sommige grammaticapunten variëren van land tot land.
Enkele concrete markeringen:
- In Spanje (regio Castilië) worden de letters « c » (voor « e » of « i ») en « z » uitgesproken met een geluid dat dicht bij het Engelse « th » ligt. In Latijns-Amerika worden deze letters uitgesproken als een eenvoudige « s ».
- Het voornaamwoord « vosotros » (tweede persoon meervoud) wordt in Spanje gebruikt maar is vrijwel afwezig in Latijns-Amerika, waar « ustedes » het systematisch vervangt.
- In Argentinië en Uruguay verandert het « voseo » (gebruik van « vos » in plaats van « tú ») de vervoeging van verschillende veelvoorkomende werkwoorden.
- De dagelijkse woordenschat verandert: « ordenador » in Spanje wordt « computadora » in Mexico, « aguacate » in sommige landen wordt « palta » in Argentinië of Peru.
Deze variaties belemmeren de onderlinge verstaanbaarheid tussen hispanofonen niet. Ze weerspiegelen lokale evoluties, beïnvloed door inheemse talen, migratiestromen en de geografische isolatie van bepaalde regio’s.
Het behouden van het onderscheid tussen hispanofon en latino is accepteren dat taal en geografie niet dezelfde grenzen trekken. Een Equatoriaal-Guineeër, een Argentijn en een Spanjaard delen het Spaans zonder tot dezelfde geopolitieke eenheid te behoren. Een Braziliaan en een Haïtiaan zijn latino’s zonder een woord Spaans te spreken. Geen van beide termen kan de ander vervangen zonder de werkelijkheid die hij beschrijft te vervormen.